હોળીના તહેવારનું રહસ્ય અને સંપૂર્ણ માહિતી

હોળીના તહેવારની શુભકામના

હોળી એ ભારતનો ખૂબ જ લોકપ્રિય અને આનંદી ઉત્સવ છે. લોકો ચંદન અને ગુલાલ વડે હોળી રમે છે. આ ઉત્સવ દર વર્ષે માર્ચ મહિનાની શરૂઆતમાં ઉજવવામાં આવે છે. લોકો માને છે કે હોળીના તેજસ્વી રંગો ઊર્જા, ગતિશીલતા અને આનંદનું પ્રતીક છે. હોળીના આગલા દિવસે હોલિકા દહન મોટા પ્રમાણમાં કરવામાં આવે છે અને લોકો અગ્નિની પૂજા કરે છે.

 

હોલિકા દહનની વાર્તા

પ્રહલાદ સાથે જોડાયેલી એક દંતકથા અનુસાર હોળીનો તહેવાર ત્યારથી શરૂ થયો. પ્રહલાદ ભગવાન માટે સમર્પિત બાળક હતો. પણ તેના પિતા ભગવાનમાં માનતા નહોતા. તે ખૂબ જ ઘમંડી અને ક્રૂર રાજા હતો. તો વાર્તા આ રીતે ચાલે છે કે પ્રહલાદના પિતા નાસ્તિક રાજા હતા અને તેમનો પોતાનો દીકરો હંમેશા ભગવાનનું નામ જપતો હતો. આનાથી દુઃખી થઈને તે તેના પુત્રને પાઠ ભણાવવા માંગતો હતો. તેણે પુત્રને સમજાવવાના તમામ પ્રયાસો કર્યા, પરંતુ પ્રહલાદમાં કોઈ ફેર પડ્યો નહીં. જ્યારે તે પ્રહલાદનું ધર્મપરિવર્તન કરી શક્યો ન હતો, ત્યારે તેણે તેને મારી નાખવાનો વિચાર કર્યો. તેથી તેણે તેની એક બહેનનો સહારો લીધો. તેની બહેનને એક વરદાન હતું કે જો તે કોઈને પણ ખોળામાં લઈને અગ્નિમાં પ્રવેશ કરશે તો તેને પોતાને કંઈ થશે નહીં પરંતુ તેના ખોળામાં બેઠેલી વ્યક્તિ ભસ્મ થઈ જશે. રાજાની બહેનનું નામ હોલિકા હતું. હોલિકાએ પ્રહલાદને પોતાના ખોળામાં દહન કરવા માટે બેસાડ્યો, પરંતુ પ્રહલાદને બદલે તેણે પોતાની જાતને બાળી નાખી અને "હરિ ઓમ"ના મંત્રોચ્ચાર અને ભગવાનની ભક્તિને કારણે પ્રહલાદને અગ્નિમાંથી બચાવી લેવામાં આવ્યો અને તે સુરક્ષિત બહાર આવી ગયો.

કેટલાક ગામડાઓમાં લોકો અંગારા ઉપર ચાલે છે અને તેમને કંઈ થતું નથી. તેમને પગમાં ફોલ્લા પણ નથી પડતા! શ્રદ્ધામાં ઘણી શક્તિ છે. શ્રધ્ધા જીવનમાં મોટી ભૂમિકા અદા કરે છે. હોલિકા દહનની અસર આવતા ચોમાસા પર જોવા મળી રહી છે.

હોલિકા એ ભૂતકાળના બોજનું સૂચક છે જે પ્રહલાદની નિર્દોષતાને બાળવા ઇચ્છતી હતી. પરંતુ પ્રહલાદે નારાયણ ભક્તિમાં ઊંડો આસક્ત હતો, તેણે બધા જૂના સંસ્કારોનો નાશ કર્યો અને પછી આનંદ નવા રંગો સાથે ઉભરી આવ્યો. જીવન એક ઉત્સવ બની જાય છે. ભૂતકાળને છોડીને, આપણે એક નવી શરૂઆત તરફ આગળ વધીએ છીએ. આપણી લાગણીઓ આપણને અગ્નિની જેમ બાળે છે, પણ જ્યારે રંગોનો ફુવારો ફૂટે છે ત્યારે આપણું જીવન મોહક બની જાય છે. અજ્ઞાનતામાં લાગણીઓ એક બોજ જેવી હોય છે, જ્યારે જ્ઞાનમાં એ જ લાગણીઓ જીવનમાં રંગ લાવે છે. તમામ લાગણીઓ વિવિધ રંગો સાથે સંકળાયેલી છે જેમ કે ક્રોધ સાથે લાલ, લીલો ઈર્ષ્યા સાથે, પીળો આનંદ કે ખુશી સાથે, ગુલાબી પ્રેમ સાથે, વાદળી વિશાળતા સાથે, સફેદ શાંતિ સાથે અને કેસરી સાથે સંતોષ અથવા ત્યાગ અને જાંબલી. જ્ઞાન સાથે જોડાયેલ છે. તહેવારનો સાર જાણીને જ્ઞાન સાથે હોળીનો આનંદ માણો.

હોળી શા માટે ઉજવવામાં આવે છે અને તે શું શીખવે છે?

જીવન રંગોથી ભરેલું હોવું જોઈએ! દરેક રંગ અલગ-અલગ જોવા અને માણવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે. જો બધા રંગોને એકસાથે મિશ્રિત કરવામાં આવે, તો તે બધા કાળા દેખાશે. લાલ, પીળો, લીલો વગેરે તમામ રંગો અલગ-અલગ હોવા જોઈએ, પરંતુ સાથે સાથે આપણે તેનો આનંદ માણવો જોઈએ. તેવી જ રીતે, જીવનમાં વ્યક્તિઓ દ્વારા ભજવવામાં આવતી ભૂમિકાઓ તેમની અંદર શાંતિપૂર્ણ રીતે અને અલગથી અસ્તિત્વમાં હોવી જોઈએ. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વ્યક્તિ ઑફિસમાં પણ "પિતા" ની ભૂમિકા ભજવવાનું શરૂ કરે છે, તો ભગવાન માસ્ટર છે. પરંતુ ક્યારેક આપણા દેશમાં નેતાઓ પિતા બનીને પહેલા વિચારે છે અને પછી નેતા બનીને.

આપણે ગમે તેવી પરિસ્થિતિમાં હોઈએ, આપણે આપણો ફાળો 100% આપવો જોઈએ અને પછી આપણું જીવન રંગોથી ભરેલું હશે! પ્રાચીન ભારતમાં આ ખ્યાલને "વર્ણાશ્રમ" કહેવામાં આવે છે. તેનો અર્થ છે - દરેક વ્યક્તિ, પછી તે ડૉક્ટર હોય, શિક્ષક હોય, પિતા હોય કે અન્ય કંઈપણ હોય, તેની પાસેથી પૂરા ઉત્સાહથી તેની ભૂમિકા ભજવવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. વ્યવસાયોને મિશ્રિત કરવાથી ઉત્પાદકતા પર વિપરીત અસર પડે છે. જો કોઈ ડોક્ટરને બિઝનેસ કરવો હોય તો તેણે અલગથી બિઝનેસ કરવો જોઈએ, ડોક્ટરના વ્યવસાયને પ્રાધાન્ય ન આપવું જોઈએ અને દવાને પોતાનો વ્યવસાય બનાવવો જોઈએ નહીં. મનના આ અલગ-અલગ 'જહાજો'ને અલગ-અલગ રાખવા એ સુખી જીવનનું રહસ્ય છે અને હોળી આપણને આ જ શીખવે છે.

બધા રંગો સફેદમાંથી ઉદ્ભવ્યા છે, પરંતુ જ્યારે આ બધા રંગો એકસાથે ભળી જાય છે, ત્યારે તે કાળા રંગમાં ફેરવાય છે. જ્યારે આપણું મન તેજસ્વી અને ચેતના શુદ્ધ, શાંત, પ્રસન્ન અને ધ્યાનશીલ હોય છે, ત્યારે વિવિધ રંગો અને ભૂમિકાઓનો જન્મ થાય છે. અમને અમારી તમામ ભૂમિકાઓ વાસ્તવિકતાથી ભજવવાની સત્તા આપવામાં આવી છે. આપણે વારંવાર આપણી ચેતનામાં ડૂબકી મારવી પડશે. જો આપણે ફક્ત બહાર જ જોઈશું અને આપણી આસપાસના બાહ્ય રંગો સાથે રમીશું, તો આપણને આપણી ચારે બાજુ અંધકાર શોધવાની ફરજ પડશે. આપણી બધી ભૂમિકાઓ પૂરી નિષ્ઠા અને ગંભીરતાથી નિભાવવા માટે, આપણે ભૂમિકાઓ વચ્ચે ઊંડો આરામ કરવો પડશે. ઈચ્છાઓ એ ઊંડા આરામ માટે સૌથી મોટો અવરોધ છે. ઈચ્છાઓ તણાવના સૂચક છે. નાની કે ક્ષુલ્લક ઈચ્છા પણ ખૂબ જ તણાવ આપે છે. મોટા લક્ષ્યો ઘણીવાર ઓછી ચિંતાઓ આપે છે! મોટે ભાગે, ઈચ્છાઓ મનને મુશ્કેલીમાં મૂકે છે.

એકમાત્ર રસ્તો એ છે કે ઈચ્છાઓ પર ધ્યાન આપવું અને તેમને શરણે જવું. ઈચ્છાઓ કે ક્રિયાઓ પ્રત્યે જાગૃત રહેવું અથવા ધ્યાન આપવું એ "કામાક્ષી" કહેવાય છે. જાગૃતિથી ઈચ્છાઓની પકડ ઓછી થઈ જાય છે, અને શરણાગતિ સહેલાઈથી થઈ જાય છે અને પછી અંદરથી અમૃતનો પ્રવાહ ફૂટે છે. દેવી "કામાક્ષી" એ એક હાથમાં શેરડી અને બીજા હાથમાં ફૂલ પકડ્યું છે. શેરડી ખૂબ જ કઠણ છે અને તેની મીઠાશ મેળવવા માટે તેને નિચોવી નાખવી પડશે. જ્યારે ફૂલ નરમ હોય છે અને તેમાંથી રસ કાઢવાનું ખૂબ જ સરળ છે. વાસ્તવમાં જીવનમાં પણ એવું જ થાય છે. જીવન બંનેનું મિશ્રણ છે! આ આનંદને બહારની દુનિયામાંથી મેળવવા કરતાં પોતાની અંદર મેળવવો બહુ સહેલો છે. જ્યારે બહારની દુનિયામાં તે ખૂબ જ મહેનત માંગી લે છે.

"તમારા આત્માને આનંદના રંગોથી ઉત્તેજીત કરો" - શ્રી શ્રી રવિ શંકર

જાણો હોળીની વાર્તા

'પુરાણ' શબ્દ સંસ્કૃત શબ્દ 'પુર નવા' પરથી ઉતરી આવ્યો છે, જેનો અર્થ થાય છે 'જે શહેરમાં નવો છે' પૌરાણિક કથા એ હકીકતો અથવા વસ્તુઓને નવી રીતે રજૂ કરવાનો એક માર્ગ છે. રંગબેરંગી વાર્તાઓથી ભરપૂર આ પુસ્તક છે. સપાટી પર આ વાર્તાઓ કાલ્પનિક લાગે છે પણ વાસ્તવમાં એમાં બહુ જ સૂક્ષ્મ સત્ય છે.

એક રાક્ષસ રાજા હિરણ્યકશ્યપ ઈચ્છતો હતો કે દરેક વ્યક્તિ તેની પૂજા કરે. પરંતુ તેનો પોતાનો પુત્ર 'પ્રહલાદ' ભગવાન નારાયણનો પરમ ભક્ત હતો, જે તે રાજાનો ભયંકર દુશ્મન હતો. આનાથી ક્રોધિત થઈને રાજા પોતાની બહેન હોલિકાની મદદથી પ્રહલાદથી છૂટકારો મેળવવા ઈચ્છતા હતા. અગ્નિમાં પણ ન બળી શકવાની શક્તિ ધરાવતી હોલિકા પ્રહલાદને ખોળામાં લઈને સળગતી અગ્નિમાં બેસી ગઈ. પરંતુ આ આગમાં હોલિકા પોતે બળી ગઈ હતી અને પ્રહલાદ આગમાંથી સલામત રીતે બહાર આવી ગયો હતો.

અહીં હિરણ્યકશ્યપ દુષ્ટતાનું પ્રતિક છે અને પ્રહલાદ નિર્દોષતા, વિશ્વાસ અને આનંદનું પ્રતીક છે. આત્માને માત્ર ભૌતિક વસ્તુઓને પ્રેમ કરવા સુધી સીમિત કરી શકાય નહીં. હિરણ્યકશ્યપ ભૌતિક જગતમાંથી જે સુખ મેળવી શકે તે ઇચ્છતો હતો, પરંતુ તેમ થયું નહીં. કોઈપણ આત્માને ભૌતિકતામાં હંમેશ માટે કેદ રાખી શકાય નહીં. તે તેના માટે આખરે તેના ઉચ્ચ સ્વ એટલે કે નારાયણ તરફ આગળ વધવું સ્વાભાવિક છે.

આ દુનિયા રંગબેરંગી છે. કુદરતની જેમ રંગો પણ આપણી લાગણીઓ અને લાગણીઓ પર અસર કરે છે. ક્રોધ માટે લાલ, ઈર્ષ્યા માટે લીલો, આનંદ અને ઉત્સાહ માટે પીળો, પ્રેમ માટે ગુલાબી, વિસ્તરણ માટે વાદળી, શાંતિ માટે સફેદ, ત્યાગ માટે કેસરી અને જ્ઞાન માટે જાંબલી. દરેક મનુષ્ય એ રંગોનો ફુવારો છે.

હોળી એ રંગોનો ઉત્સવ છે. કુદરતની જેમ આપણી લાગણીઓ અને સંવેદનાઓ પણ અનેક રંગો ધરાવે છે. દરેક વ્યક્તિ રંગોનો ફુવારો છે, જે સતત બદલાતો રહે છે. અગ્નિ જેવી લાગણીઓ તમને ભસ્મ કરે છે. પરંતુ જ્યારે તેઓ રંગોના સ્પ્લેશ જેવા હોય છે, ત્યારે તેઓ તમારા જીવનમાં આનંદ લાવે છે.